Frédéric Beernaerts: architect zonder grenzen

Altijd ergens anders

Bij de familie Beernaerts was die internationale mobiliteit bijna vanzelfsprekend. Ze liep als een rode draad door zijn leven: een moeder die lesgaf aan een Europese school en een vader die als jurist zijn carrière afsloot in Gabon.

Toch wees niets erop dat de jonge Brusselaar later vooral in Engelstalige omgevingen zou werken. Het Engels was aanvankelijk een drempel, maar hij besloot er zijn kracht van te maken. "Ik wilde er liever een motor van maken dan een rem", vat hij het samen.

Nadat hij in 1996 afstudeerde aan het Institut Victor Horta (Université Libre de Bruxelles), koos hij resoluut voor een parcours buiten de gebaande paden. Bestemming: Zimbabwe.

Harare: leren in sneltempo

In Harare ging hij aan de slag bij een van de meest gerenommeerde architectenbureaus van het land. Dat bracht een schok te weeg. Architectuur was er niet conceptueel of ontoegankelijk, maar dwingend en soms gedicteerd door acute noodsituaties.

De projecten volgden elkaar in sneltempo op: hotels, banken, openbare voorzieningen en privéwoningen. Veelzijdigheid werd een dagelijkse discipline. Technische precisie moest opboksen tegen een chronisch gebrek aan middelen. Sommige opdrachten lieten een onuitwisbare indruk na, zoals een uitvaartcentrum voor aidsslachtoffers of de uitbreidingen van westerse diplomatieke posten. "We leerden snel beslissingen te nemen, zonder aan nauwkeurigheid in te boeten."

Na een natuurramp draait architectuur niet meer om vormgeving. Het is een hulpmiddel om te overleven.

Eind jaren 90 zorgde de politieke verstrenging van het Robert Mugabe-regime ervoor dat de toegang tot het land stapsgewijs onmogelijk werd. Een eerste hoofdstuk zat erop, maar de drang om te blijven reizen was definitief gewekt.

Bevestiging als expat

Zijn reis ging verder naar Montserrat, een Brits overzees gebied in de Caraïben dat zwaar getroffen was door de uitbarsting van de Soufrière-vulkaan. Een deel van het eiland was volledig in de as gelegd. In dat abrupt stilgelegde landschap werkte hij mee aan wederopbouwprogramma's voor de Verenigde Naties.

Het ging hier niet om het neerzetten van architecturale hoogstandjes, maar om het bieden van continuïteit: mensen herhuisvesten, stabiliteit creëren en iets blijvends bieden. "Na een natuurramp draait architectuur niet meer om vormgeving. Het is een hulpmiddel om te overleven."

Een tussenstop in Australië, bij een aannemer die betrokken was bij de wederopbouw van het eiland, verlengde dat avontuur. Begin jaren 2000 keerde hij terug naar België.

Terug in Europa: tussen inpassen en opnieuw vertrekken

In Brussel stortte hij zich op projecten voor ziekenhuizen, winkels en kantoren. Maar die stabiliteit was maar schijn. De reislust bleef sluimeren. Het was Afrika dat opnieuw aan de deur klopte.

In Kenia hielp hij bij de huisvestingsprojecten gesteund door de Verenigde Naties. In Senegal werkte hij in het kader van een internationale samenwerking aan de renovatie van de voormalige Assemblée territoriale du Fleuve in Saint-Louis.

Stuk voor stuk projecten die een belangrijk inzicht bevestigden: architectuur staat nooit op zichzelf; ze is onlosmakelijk verbonden met de sociale, economische en culturele systemen waarbinnen ze ontstaat.

Verenigd Koninkrijk: van strakke normen tot de crisis

In 2006 trok hij naar het Verenigd Koninkrijk voor een grootschalig renovatieprogramma van de Marks & Spencer-winkels over het hele land. Het kader was strak, genormeerd en alles moest snel gaan. Hij kreeg er een volledige professionele en taalkundige onderdompeling.

En toen kwam 2008. De wereldwijde financiële crisis legde een groot deel van de projecten abrupt stil. Het was de bevestiging van een fundamenteel kenmerk van het vak: architectuur beweegt mee met de mondiale economische conjunctuur.

De Golfregio: tussen kracht en kwetsbaarheid

Net in die onzekere periode nam een headhunter contact met hem op. Bestemming: het Midden-Oosten. Het luidde de meest intensieve periode van zijn carrière in. Hij werkte in de Verenigde Arabische Emiraten, Qatar, Bahrein en Koeweit.

Ruim tien jaar lang reeg hij megaprojecten aaneen. Waterzuiveringsinstallaties, militaire infrastructuur, paleizen, luchthavens en datacenters: dat portfolio weerspiegelde de enorme stroomversnelling van een regio in permanente verandering.

De dynamiek van een geglobaliseerd vakgebied

In het Midden-Oosten dicteert de olieprijs de vraag naar nieuwe projecten. In Europa zorgt de dichtheid van het bestaande architectuurlandschap ervoor dat de concurrentie bij grote opdrachten moordend is. Veel architecten vallen uit de boot. "Als ik in België was gebleven, had mijn loopbaan er heel anders uitgezien", blikt hij terug.

Hoewel hij zich sterk verbonden voelt met zijn vaderland, benadrukt hij ook het belang van de banden die hij onderhield met de Belgische gemeenschap in het buitenland. Zo was hij onder meer voorzitter van de Belgische club in Qatar. Altijd met het doel om de Belgische expertise te verweven met de lokale cultuur.

Een pauze voor een nieuwe start

Aan het einde van zijn laatste missie in Koeweit verliet hij het land in 2006, fysiek getekend door een dubbele hernia na vier bijzonder intensieve jaren. Een pijnlijke herinnering aan hoe cruciaal een goede verzekering geneeskundige verzorging is. Het deed hem bovendien met andere ogen kijken naar de gezondheidszorg en sociale zekerheid in Europa, systemen die hij lang als vanzelfsprekend had beschouwd. "Bij de Overzeese Sociale Zekerheid (OSZ), en in Europa in het algemeen, blijkt zo'n dekking toch een stuk completer en efficiënter te zijn dan wat er lokaal wordt aangeboden."

Hij besloot terug te keren naar Montserrat, de plek waar hij jaren eerder hielp bij de heropbouw na de vulkaanramp. De cirkel is daarmee rond. In het huis dat hij daar nu voor zichzelf renoveert — ver weg van de megaprojecten in de Golf — krijgt tijd een heel andere dimensie. Zijn dagen vullen zich met revalidatie, klussen en stilte. Een heel andere vorm van bouwen.

"Een geluk bij een ongeluk", zegt het spreekwoord weleens. Zijn vertrek uit Koeweit om te herstellen op Montserrat bleek achteraf perfect getimed: amper een paar dagen later brak de nieuwe Golfoorlog uit. Zijn project werd gedeeltelijk verwoest.

Anders verdergaan

Sindsdien werkt hij via fysieke training aan zijn eigen herstel, terwijl de blik alweer voorzichtig op nieuwe professionele uitdagingen is gericht. Waar precies? "Ik sluit op dit moment geen enkele optie uit", klinkt het nuchter.

Nu hij de zestig nadert, blijft zijn nieuwsgierigheid onverminderd groot, gedreven door de constante wil om zijn steentje bij te dragen. Inmiddels is hij vooral op zoek naar de juiste balans: ambitie of levenskwaliteit? "Allebei, als het even kan", besluit hij met een veelzeggende glimlach.

En wie naar zijn verhaal luistert, weet één ding zeker: niets wijst erop dat de volgende halte de laatste zal zijn. En ook niet de meest voorspelbare.