Landbouw en voedselzekerheid over de grenzen heen

Kosovo, Servië, het Grote Merengebied, Burundi, Afghanistan, Cambodja, Libanon… Zoveel landen en regio’s waarvan de recente geschiedenis getekend is door ernstige crisissituaties. Met zware gevolgen voor de plattelandsbevolking, de landbouw en de voedselzekerheid. Étienne Careme, leidinggevend ambtenaar bij de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO), vertelt over zijn loopbaan van bijna 30 jaar in dienst van internationale samenwerking en humanitaire hulp.

Een toekomst in de humanitaire hulp

Met een bachelordiploma in communicatie en een specialisatie in ontwikkelingssamenwerking aan de Université Libre de Bruxelles (ULB) op zak, loopt Étienne Careme twee maanden stage bij de Verenigde Naties in Rome. Hij komt terecht bij een afdeling die zich bezighoudt met gegevens over voedselverdeling in het Wereldvoedselprogramma (WFP). Daar maakt hij kennis met de werking van de Verenigde Naties. Deze ervaring wekt geleidelijk aan ook zijn interesse voor humanitaire hulp, met name voor de werkzaamheden van de FAO.

Terug in België werkt hij twee jaar bij het voormalige Algemeen Bestuur van de Ontwikkelingssamenwerking (ABOS) in Brussel. Vervolgens neemt hij deel aan de oprichting van een organisatie die actief is op het gebied van internationale crisissen, in samenwerking met de Europese instellingen. “Voor mij was dit een kans om vertrouwd te raken met de internationale instellingen en de eerste mogelijkheden voor een samenwerking met de FAO te verkennen.” Er tekenden zich missies af; de eerste stappen werden concreet …

Het jaar 2000 markeerde zijn eerste aanstelling als consultant bij de FAO: Kosovo. “Daar heb ik mijn eerste ervaringen opgedaan door enkele maanden te werken aan de selectie van de ontvangers van de hulp. We moesten ervoor zorgen dat de hulp daadwerkelijk terechtkwam bij de bevolkingsgroepen waarvoor ze bedoeld was.” Een eerste consultancyopdracht, gevolgd door andere missies in Servië en in het Grote Merengebied (Kenia en Burundi). “Ik heb daar met name de autoriteiten begeleid bij hun communicatie en bij de formulering van hun hulpbehoeften tegenover de instanties van de Verenigde Naties.”

Wederopbouw in Afghanistan

Van 2002 tot 2008 nam hij deel aan een langdurige missie in Afghanistan. Het eerste Taliban-regime was net ten val gebracht, waarna internationale activiteiten voor de wederopbouw in de plaats kwamen. “De behoeften waren enorm. We hebben nood-, herstel- en ontwikkelingsprojecten opgezet om de landbouwsector te ondersteunen en de plattelandsbevolking te helpen. Zo konden ze hun bestaansmiddelen op de lange termijn geleidelijk aan herstellen.” Zoals bij de meeste FAO-missies wordt het werk uitgevoerd in nauwe samenwerking met het ministerie van Landbouw en zijn technische diensten, en, in de Afghaanse context, met de boeren en veehouders.

De nieuwe mogelijkheden om in het land actief te zijn, betekenden echter niet dat er geen gevaren meer waren. De veiligheidssituatie was nog steeds fragiel. Voor verplaatsingen was er een nauwe samenwerking met de lokale autoriteiten en verantwoordelijken nodig. “We moesten waakzaam blijven en zeer flexibel zijn. De veiligheidssituatie was bepalend voor onze verplaatsingen, onze dagelijkse organisatie en soms ook voor ons vermogen om de gemeenschappen te bereiken waaraan we hulp wilden bieden.”

Tien jaar in Cambodja

In 2008 vertrok Étienne Careme naar Cambodja, waar hij tot 2017 zou blijven. Zijn langste opdracht tot dan toe en een belangrijke mijlpaal in zijn professionele en persoonlijke leven. Na jaren van noodhulp lag de nadruk nu op duurzame maatregelen. Zijn werk richtte zich met name op programma’s op het vlak van rijstteelt en visserij: sectoren die essentieel zijn voor het levensonderhoud van de plattelandsbevolking en de voedselzekerheid van het land.

“Bij dit soort programma’s op de langere termijn worden de resultaten niet alleen afgemeten aan de directe hulp die aan de bevolking wordt geboden. Het is ook belangrijk om vaardigheden te versterken, instellingen te begeleiden en de voorwaarden te scheppen die de veerkracht en zelfredzaamheid van de gemeenschappen vergroten.”

Wat zijn de voordelen van een betrokkenheid op lange termijn? “De mogelijkheid om een veel diepgaander inzicht te krijgen in de context, de instellingen en de mensen met wie je samenwerkt. Bovendien kun je projecten in de loop van de tijd begeleiden: de effecten en de resterende moeilijkheden observeren, en waar nodig bijsturen …”

Een positieve balans aan het einde van deze periode. „Cambodja vormde een belangrijk deel van mijn leven: tien jaar waarin ik mijn ervaring op het vlak van het algemene beheer van landbouwprogramma’s heb uitgebouwd. Maar afgezien van het professionele aspect blijf ik ook zeer gehecht aan het land vanwege de rijke menselijke relaties die ik tijdens mijn verblijf heb opgebouwd.”

Het hoofd bieden aan de crisissen in Libanon

Sinds 2018 werkt Étienne Careme in Libanon. Hij begeleidt momenteel de FAO-operaties in een land dat in een diepe crisis verkeert. “Na de enorme verwoestingen in het zuiden van het land in 2024 hoopten we ons in 2025 volledig te kunnen richten op wederopbouw en herstel. Maar doordat het conflict in 2026 opnieuw oplaaide, zijn de ontheemding, de verwoestingen en de schade aan landbouwgrond en bestaansmiddelen nog verder toegenomen.”

Op basis van een strategie die binnen deze context in overleg met de nationale en lokale autoriteiten werd uitgewerkt, richt de FAO haar programma’s op verschillende prioriteiten:

• noodhulp aan boeren die door het conflict zijn getroffen of ontheemd, met name in de vorm van financiële steun voor de aankoop van zaaigoed, andere landbouwgrondstoffen of veevoer;
• ondersteuning van landbouwsectoren, om hun inkomsten te verhogen, hun marktpositie te versterken, de collectieve organisatie van producenten te bevorderen en de toegang tot lokale markten en exportmarkten te vergemakkelijken;
• de duurzame ontwikkeling van de visserijsector langs de Libanese kust.

Deze ondersteuning, die zowel technisch als financieel van aard is, richt zich vooral op kleine kwetsbare landbouwbedrijven. „Wat ik het leukste vind aan dit werk, zijn de contacten met de mensen voor wie we de hulp op poten zetten en het inzicht in hun behoeften, of het nu gaat om afgezonderde boeren, coöperaties of andere producentenorganisaties. Bij elk programma gaat het om een cruciale kwestie die verband houdt met mensen, gezinnen en bestaansmiddelen die behouden moeten blijven.”

Ter plaatse passen het sociale leven en de verplaatsingen zich voortdurend aan de veiligheidssituatie aan. „Als er geen dreigingen worden gemeld in het nieuws, kunnen we naar buiten gaan, iets drinken of uit eten gaan. Maar ons dagelijks leven wordt bepaald door de veiligheidswaarschuwingen, die in zekere zin ons ‘risicoweerbericht’ zijn. ” Étienne Careme, die verschillende dramatische gebeurtenissen van dichtbij heeft meegemaakt, legt zichzelf, net als een groot deel van de bevolking van Beiroet, de plicht tot waakzaamheid op. Zelfs wanneer het dagelijks leven weer op gang komt …

Nieuwe perspectieven

Bij grote risico’s is een goede bescherming belangrijk. „Mijn lidmaatschap van de OSZ sterkt mij in het idee dat ik een band onderhoud met de Belgische sociale zekerheid, die al generaties lang solide is.”

Na acht jaar in Libanon denkt Étienne Careme natuurlijk na over de volgende stap in zijn loopbaan. „Ik zou mijn ervaring graag willen inzetten in een functie met grotere verantwoordelijkheden, bijvoorbeeld als directeur, of een nieuwe bestemming ontdekken. Met een uitgesproken voorkeur voor Zuidoost-Azië.”

Naast zijn loopbaan bij de Verenigde Naties heeft hij ook een opleiding tot gezondheidscoach gevolgd. „Zo kan ik iemand persoonlijk ondersteunen om zijn behoeften beter te begrijpen en voor diens welzijn te zorgen. Een domein dat in zekere zin, op individueel niveau, een voortzetting is van mijn interesse in mensgerichte hulpverlening met het oog op concrete veranderingen.”